Alle SNNC-leden werken samen aan de kwaliteit van educatie. Onze duurzame samenwerking Leren doe je samen verbindt een gedreven groep van educatief ontwikkelaars uit oorspronkelijk 12, inmiddels (2026) 14 musea. Samen organiseren zij trainingen, bijeenkomsten en intervisiemomenten en hebben zij een sterk gezamenlijk doel: kinderen verwonderen, enthousiast en nieuwsgierig maken naar de rijkdom van de natuur. Leren doe je samen is ontstaan uit een intensief tweejarig project, mogelijk gemaakt door een financiële bijdrage van het Mondriaan Fonds. Op deze pagina vind je de opbrengsten van de startfase (2016-2018), en een overzicht van de activiteiten die daarna duurzaam voortgezet zijn.
In september 2020 is het aanvullende project ‘Aandacht voor de vrijwilliger’ aan het Leren doe je Samen-project toegevoegd. Ook hierbij werken we als groep van aangesloten musea samen om met en van elkaar te leren. Doel hierbij was om de educatieve vaardigheden en het werkplezier van de vrijwilligers te verhogen en gezamenlijk een professionaliseringsslag te maken in hoe de musea met vrijwilligers werken. Dit eenjarige project is mogelijk gemaakt door een financiële bijdrage van het Mondriaan Fonds. Alle uitkomsten van het project zijn verderop op deze pagina te vinden.
Heb je vragen over onze samenwerking of kunnen we iets voor je betekenen? Neem dan contact op met Rogier Overkamp (coordinator@lerendoejesamen.net).
De start: intensieve uitwisseling
Gedurende de hele startfase kwamen een twintigtal educatoren tweemaandelijks samen, steeds in een ander museum. Tijdens de inventarisatiefase begin 2016 vergaarden we inzicht in de overeenkomsten, verschillen, sterke punten en knelpunten op gebied van educatie. Naar aanleiding van de resultaten schreven we een gezamenlijk plan van aanpak.
In de periode die volgde stond leren van elkaar en leren met elkaar centraal. We organiseerden vier trainingen, schreven een werkvormenwaaier met 45 onderzoekende werkvormen (zie onder) en ontwikkelden een rubric die dient als hulpmiddel voor educatief ontwikkelaars. We hebben nieuwe, onderzoekende lessen ontwikkeld en uitgetest. Benieuwd naar de activiteiten en alles wat we leerden tijdens het project? Bekijk ons boekje ‘ervaringen, do’s and dont’s!’
Training
Een goede museumles ontwikkelen en uitvoeren vereist expertise. Gezamenlijk investeren we in de deskundigheid van onze medewerkers. We organiseren jaarlijks landelijke trainingen voor zowel educatief ontwikkelaars als educatief begeleiders. Heb je vragen over de trainingen? Neem contact op met Rogier Overkamp (coordinator@lerendoejesamen.net).
Wil je weten wat er de afgelopen jaren is georganiseerd? Lees hieronder de laatste verslagen van de trainingsdagen.
- Verslag trainingsdag voor ontwikkelaars 2024
- Verslag trainingsdag voor uitvoerders 2024
- Verslag trainingsdag voor ontwikkelaars 2025
- Verslag trainingsdag voor uitvoerders 2025 (samen met de VSC)
- Verslag trainingsdag voor ontwikkelaars 2026
- Op 9 november 2026 organiseren we samen met de VSC weer een trainingsdag voor uitvoerders
Maand van het meekijken
Elk jaar organiseren we samen met de Vereniging voor Wetenschapsmusea en Science Centers (VSC) de Maand van het Meekijken. Tijdens deze maand openen bijna alle VSC- en SNNC-leden hun deuren voor hun educatieve collega’s. Educatief medewerkers en vrijwilligers krijgen zo de kans om elkaars schoolprogramma’s en publieksactiviteiten te ervaren, en van elkaar te leren.
Afgelopen jaren was de Maand van het Meekijken in maart en deden meer dan 40 instellingen mee. Het afstemmen van de bezoeken is soms best een puzzel, maar wordt door de deelnemers altijd bijna unaniem als zeer leerzaam ervaren. Er zijn uiteenlopende redenen waarom het nuttig kan zijn eens met een collega elders in het land mee te lopen. Sommige deelnemers zijn benieuwd naar de inhoud van specifieke lessen, van evolutie tot stoomtreinen. Anderen kijken graag mee naar de inzet van nieuwe digitale lesmiddelen, of zijn op zoek naar praktische tips voor het ontvangen van grote schoolgroepen.
Onderzoekend leren
De musea met natuurhistorische collecties zijn bij uitstek plekken om de onderzoekende houding blijvend te stimuleren en om enthousiasme en verwondering over te brengen over de rijkdom van de natuur en de fascinerende inzichten die wetenschappelijk onderzoek op kan leveren. We willen leerlingen en andere doelgroepen nieuwsgierig maken en motiveren om zelf op onderzoek uit te gaan. De didactiek van onderzoekend leren krijgt een steeds belangrijkere plek in het basisonderwijs en is gebaseerd op hoe wetenschappers onderzoek doen. Het is ook een didactiek die heel goed past bij onze musea. We prikkelen de onderzoekende houding en stimuleren daarmee openheid, samenwerken en creativiteit.
Benieuwd naar hoe we dit doen? Tijdens het project Leren doe je samen is een werkvormenwaaier ontwikkeld waarin 45 onderzoekende werkvormen van onze musea zijn opgenomen.
- Download de werkvormenwaaier (gratis)
Rubric - een meetinstrument voor educatief ontwikkelaars
Een goede educatieve activiteit heeft een duidelijk omschreven doel, doelgroep en resultaat (leerdoelen). De leerdoelen sluiten aan op het curriculum. Het betreft een activiteit waarin museale leeromgeving en voorwerpen een rol spelen en leiden tot verwondering. De leerlingen worden intrinsiek gemotiveerd doordat ze plezier beleven aan de activiteit. De werkvormen passen bij ontwikkelingen in het onderwijs als 21e-eeuwse vaardigheden, wetenschapswijsheid en onderzoekend en ontwerpend leren.
In 2016-2017 ontwikkelden de musea aangesloten bij de Stichting Nederlandse Natuurhistorische Collecties (SNNC) een rubric voor hun natuurgerelateerde aanbod voor het primair onderwijs. De rubric is een hulpmiddel voor educatief ontwikkelaars. De rubric is geschikt om een educatieve activiteit te beoordelen op kwaliteit tijdens of na de ontwikkeling. Door 0, 1 of 2 punten toe te kennen voor 15 criteria krijg je inzicht in de kwaliteit van jouw les.
Benieuwd waar onze educatief ontwikkelaars mee werken?
Bijeenkomsten
Sinds 2018 komen we vier keer per jaar samen, zoveel mogelijk fysiek, steeds in een ander museum. In de coronatijd gingen de bijeenkomsten online door.
Tijdens de bijeenkomsten wisselen we nieuwtjes, tips en inspiratie uit. We bespreken de activiteiten die we organiseren, zoals de trainingsdagen en de Maand van het Meekijken. We bediscussiëren diverse onderwerpen die spelen in de museumwereld, zoals hoe ga je om met diversiteit en hoe kun je meer divers werven, hoe kun je de vrijwilligerstraining inzetten en wat kunnen we als educatoren met AI?
Het vrijwilligersproject van Leren doe je Samen
Om ook een professionaliseringsslag te maken in het werken met onze vrijwilligers hebben we van september 2020 tot juni 2022 met alle vrijwilligerscoördinatoren samengewerkt. In deze periode hebben we een training voor vrijwilligers ontwikkeld, bijeenkomsten georganiseerd, de Maand van het Meekijken toegankelijk gemaakt voor vrijwilligers en een document gemaakt vol tips voor een goed vrijwilligersbeleid. Scroll verder voor meer info over dit project.
Vrijwilligerstraining
Gezien de diversiteit van onze musea en de verschillende rollen van al onze vrijwilligers is een training ontwikkeld die flexibel kan worden ingezet. De training bestaat uit vijf delen waarin keuzes kunnen worden gemaakt om alle delen te geven of alleen afzonderlijke delen. Van alle delen zijn presentaties beschikbaar en informatie over de te bespreken dia’s. Zie voor een uitgebreide beschrijving de Handleiding vrijwilligerstraining.
De onderwerpen van de deeltrainingen zijn:
Educatie in SNNC-musea; wat vinden we belangrijk in onze musea, waarom en hoe laten we dit zien in onze activiteiten?
Interactie met publiek; hoe ga je om met allerlei vragen, welke vragen kun je zelf stellen en hoe belangrijk is houding hierbij?
Training in de praktijk; hoe zat de activiteit ook alweer in elkaar? Waar moest ik op letten en hoe ging de logistiek? Maak een filmpje voor je vrijwilligers zodat ze dit kunnen nakijken. Zie dit voorbeeld uit het Natuurhistorisch museum Maastricht.
Intervisie; Meekijken bij elkaar, daar kun je veel van leren! Hoe doe je dat? Waar moet je op letten en wat wil je leren?
Begeleiding en coaching; hoe begeleidt je vrijwilligers? Tips en handvatten.
Vrijwilligersfilmpje
Als onderdeel van de vrijwilligerstraining is een filmpje van en met de vrijwilligers gemaakt. Bij ieder museum zijn 1 tot 3 vrijwilligers bevraagd en gefilmd over en tijdens hun werkzaamheden. Dit met als doel om elkaar een beeld te geven van de verschillende werkzaamheden, de vrijwilligers bij dit project te betrekken en meer bekendheid rondom LDJS te creeëren. De gemaakte beelden zijn door sommige musea opgevraagd om ook zelf nog iets mee te kunnen doen.
Daarnaast is met de beelden een kort wervingsfilmpje gemaakt. Veel musea gaven aan dat het lastig was om vrijwilligers te werven. Zeker in de afgelopen periode zijn veel vrijwilligers gestopt en is het voor musea fijn om iets in handen te hebben waarmee ze nieuwe vrijwilligers kunnen werven. Zodoende is dit filmpje gemaakt en door alle deelnemende musea te gebruiken.
Handvatten voor vrijwilligerscoördinatoren
Over vrijwilligersbeleid bestaan veel verschillende documenten en ideeën. Sommige musea hebben een uitgebreid document, anderen staan hier nog in het begin. Om allen te helpen hebben we met een kleine werkgroep het document: Handvatten voor vrijwilligerscoördinatoren ontwikkeld. Hierin staan vragen die elke organisatie kan beantwoorden voor de eigen situatie. Heb je al een vrijwilligersbeleid? Leg het naast de vragen om te zien of het nog helemaal up to date is. Heb je nog geen vrijwilligersbeleid? Beantwoordt de vragen en je krijgt hiermee een basisdocument voor vrijwilligersbeleid.
Naast de vragen bestaat het document uit veel praktische tips over diverse onderwerpen. Deze tips zijn tot stand gekomen door binnen de werkgroep en de 12 musea ervaringen te delen. Tijdens de slotbijeenkomst hebben we het met elkaar over allerlei praktische vragen gehad rondom vrijwilligersbeleid en het begeleiden van vrijwilligers, ook deze tips zijn in het document opgenomen.